ՎԱՐԴԱՆ ՍԱՐԳՍՅԱՆ / Հայհոյանքի ուժը

Վա­ղուց էի մտմտում հայ­հո­յա­խո­սութ­յան հաղ­թար­շավն ու նրա ա­րա­տը պար­սա­վել: Եվ ի­րոք, հա­պա մի պահ մեր շուր­ջը նա­յենք, հա­մա­ցան­ցում զօր ու գի­շեր բա­զում ո­գես­պառ, ու­նայ­նա­գործ էակ­ներ հոգ­ևոր պժգանք՝ գար­շանք են ցրում: Ի­մա­ցութ­յան ա­կունք­նե­րը կար­ծես ցա­մա­քել են, ան­զո­րութ­յան նա­խա­պա­շա­րու­մի քա­րո­զը՝ վա­րա­րել: Ա­մե­նուր խար­խա­փանք է ու ա­տե­լա­վառ շփոթ. գո­յի­մաստ խոս­քի՝ գրե­թե իս­պառ բա­ցա­կա­յութ­յուն։ Հենց մի նշույլ ան­հա­մա­ձայ­նութ­յան, և մարդս պատ­րաստ է ի ցույց հա­նել մայ­րե­նի լեզ­վի նկուղ­նե­րից գո­յա­ցող հայ­հո­յա­խո­սութ­յուն­նե­րի ողջ զի­նա­նո­ցը…

– Ի՞նչ կա զար­մա­նա­լու, բա ա­սում ես՝ ու­շունց ես տա­լիս, բա ու­շունցն ի՞նչ ա­նի դրանց,- ա­սաց Խո­րե­նը՝ հայ­հո­յա­խոս պատ­կա­ռե­լի բա­րե­կամս, ու ան­հաս­ցե հայ­հո­յեց:- Հ­րեն,- հան­դարտ շա­րու­նա­կեց,- էդ­քան խա­չեր են դնում՝ հե­րիք չի, էլ բար­ձունք չեն թո­ղել՝ պղծել են, հի­մա էլ, խելք­նե­րին ա­շե­ցեք, Ք­րիս­տո­սի ար­ձանն են ու­զում դնեն: Ա՛, ձեր… խալ­խերն ինչ են ա­նում, դուք՝ ինչ… Էլ աշ­խար­հում քա­ղաք չեն թո­ղել՝ ե­կե­ղե­ցի են կա­ռու­ցել, իսկ եր­կի՞­րը… ձե­ռից գնում է:

Խո­րե­նը հան­րա­ճա­նաչ էր ու տա­րի­քի հետ նաև՝ բե­ռով վաս­տակ ու­ներ: Հայ­հո­յել սի­րում էր, բայց ոչ եր­բեք՝ տա­նը։ Գի­տեր՝ որ­տեղ: Ըն­կեր­նե­րից շա­տերն ար­դեն չկա­յին՝ կա­րոտ ու­ներ: Հա­ճախ էր միա­նում մեր ըն­կե­րախմ­բի կե­րու­խու­մին ու… հոր­դում էր հայ­հո­յան­քը: Ա­պա­հով­ված էր ու ստեպ-ստեպ ինքն էր սե­ղան բա­ցում: Մեկ-մեկ մտեր­միկ զրու­ցում էինք:

Թեհմինա Մարության / ԱՐԿԱԴԻ ԾԱՏՈՒՐՅԱՆԻ ՌԱԶՄԱՃԱԿԱՏԱՅԻՆ ԱՐՁԱԿԸ

Արկադի Ծատուրյանի բազմաշնորհ անունը ծանոթ է յուրաքանչյուր գրասեր սյունեցու: Նա վաղուց հեղինակավոր ներկայություն է մեզանում՝ իբրև բանաստեղծ, արձակագիր, երկարամյա մանկավարժ, հրապարակախոս, խմբագիր, գրական-մշակութային ձեռնարկների փնտրված բեմախոս: Հեղինակած երկու տասնյակից ավելի գրքերով, կազմած ու խմբագրած ժողովածուներով ընթերցասեր հանրությանը ներկայացած գրչի երախտավորը սպասում է իր վաստակի արժանի գնահատությանը: 

Ա.Ծատուրյանի ստեղծած գեղագիտական արժեհամակարգի գլխավոր երակը հուն է առնում հայրենի հողից, ավանդույթից, պատմությունից, աշխարհայացքից, ինքնուրույն հղացումից՝ մարմնավորված առավելապես արձակի փոքր ժանրաձևերի մեջ: 

Գրողի, գրական մարդու կոչմանը հավատարիմ՝ Ծատուրյանը պատմել, վավերագրել, հուշագրել է այն ամենը, ինչը տվել է նրան կյանքի լայնահուն ճանաչողությունը, կյանքի ճշմարտության անխաբ զգացողությունը: Ապրվածը, անհատական փորձառության բովով անցածը, վավերագրականը, ստուգապատումը արձակագրի ի՛ր մտասևեռումներն են: 

Ծատուրյանի արձակը մերթ պատմվածքի կառույց է, մերթ ակնարկի պատում, մերթ տպավորապաշտ նկարագրություն, այդքանով հանդերձ՝ մի գրաշխարհ, որ վաղուց բռնել է ընթերցողի սրտի, ճաշակի հետ հարազատություն պահող երակը:

ՔԱՋԻԿ ԴՈՐՈՒՆՑ / Վերադարձի վայելք

Մահից մեկ տարի անց լույս է տեսել Քաջիկ Դորունցի(Միքայելյան) բանաստեղծությունների երկրորդ ժողովածուն` «Վերադարձի վայելք» խորագրով: Գրքի խմբագիր Խաչատուր Հայրապետյանը ջանք չի խնայել երախտաշատ իր գործը լավագույն կերպով իրագործելու համար: Բանաստեղծ Դորունցը ընթերցողի առաջ բացվում է լեզվի, ոճի ու ճաշակի շքեղությամբ, կյանքի ըմբռնումի ու մտածումի խորությամբ, այնպիսին, ինչպիսին իրական կյանքում էր` խոսքի ու գործի, մարդկային ու գրական կապերի մեջ: Հոգևոր անկեղծ հաղորդկացման մղող գիրք է սա, որ բանաստեղծի ստեղծագործական կենսադարձն է խորհրդանշում, ինչպես ինքն էր կանխազգացել՝ «Եղել եմ և դեռ կամ ու կգամ/Երկնաշող իմ աստղը վկա»...
Հայրենի եզերքի գրական ընտանիքում Քաջիկ Դորունցը պիտի գրավի այն տեղը, որ իրեն է վերապահված: Այս իմաստով նրա ստեղծագործության վերագնահատումն անխուսափելի է ու հրատապ: 

Դորունցի բանաստեղծական ժառանգությունը մի ինքնօրինակ հիշատակարան է, որ հնարավորություն է տալիս ըմբռնելու ու զգալու նրա հոգին` խորունկ մտասուզումների ու նրբահյուս բառապատկերների հանդիսարանը:  Ամեն տողի տակ բացվող հիշատակ կա, քնած կարոտ. դժվար չէ հիշողությունների թնջուկից վերակազմել Քաջիկի կենդանի ու մարդկային կերպարը, շարունակել հանկարծակի ընդհատված տաք ու սրտագրավ զրույցը գրականության մասին, ստեղծագործական ծրագրերի ու իղձերի մասին և, վերջապես, իր կյանքի գերագույն արժեքի, իր «արթմնի երազի»՝ Ակսել Բակունցի մասին...
Հիացք ու խանդավառություն, հիասթափություն ու հուսահատություն, կյանք ու մահ, իրականություն ու ժամանակ, սեր ու կորուստ, վերհուշ ու կարոտ, գավառական միջավայր ու հանճարեղ անհատ, ինքնաորոնման ընթացք ու ինքնաճանաչման վայելք. այս հանգույցների շուրջ են հյուսվում Քաջիկ Դորունցի բանաստեղծական խոհերը...
Կհարատևեն, անշուշտ, իր ստեղծած գրական արժեքները, իսկ մեզ` ժամանակակիցներիս համար` իր ինքնատիպ նկարագրի հիշողությունը...

Թ.Մարության

/Շարունակելի/

ՎԱՅԵԼՔ

Մեղրաշուրթ արև է, ամառ՝
Չկան էլ չկա ինձ համար,
Ամբողջ են, իմն են լիուլի
Եվ անցյալ, և ներկա, և գալիք…
Եղել եմ և դեռ կամ ու կգամ՝
Անգամ, երբ ձեզ հետ չեմ լինի՝
Երկնաշող իմ աստղը վկա՝
Չլինելս չի լինի, կգամ,
Մեղրաշուրթ արև է, ամառ՝
Բարությունս ինքնակա ու համառ:

ԱԼԲԵՐՏ ԻՍԱՋԱՆՅԱՆԸ 80 ՏԱՐԵԿԱՆ Է

Ե Ր Ե Ք  Ե Ր Գ

1.
Բոլոր մայրամուտների մեջ
Մի անուն էր միայն
Ինձ խոնարհում.-
Քեզ գտնելու անանուն դողը:

Բոլոր մայրամուտների մեջ
Մի անհուն էր միայն
Ինձ խոնարհում.-

Քո աղջիկների ճերմակ շողը:

Բոլոր մայրամուտների մեջ
Մի անուն էր միայն
Ինձ խոնարհում.-
Արարչի նման քո սուրբ հողը:

Ես տանելու եմ քեզ ամենուր,
Եվ դու ամենուր
Մնալու ես ինձ,
Դու` իմ ամենամեծ արարողը:

2.
Իմ ծառի ամենալավ պտուղը
Քեզ համար է հասել
Իմ երազի մեջ
Իմ բռնկվող արևի փայլից:

Իմ ծառի ամենալավ պտուղը
Ես անխաթար եմ պահել
Իմ մայրամուտների մեջ
Բոլոր չարություններից,-
Որ օրորում էին ամենուր

Իմ ծառի ամենալավ պտուղը
Իմ քամու ուղղությամբ
Հնչող ամենագույժ ձայնով:

Իմ ծառի ամենալավ պտուղը
Ես կշնորհեի քեզ,
Ինձ փրկելու համար
Քեզ հռչակողի օտար փայլից:

ՔԱՋԻԿ ԴՈՐՈՒՆՑ / Վերհուշ

Ձեզ ենք ներկայացնում Քաջիկ Դորունցի բանաստեղծական հրաշակերտը՝ նվիրված Գուսան Աշոտի հիշատակին 

ՎԵՐՀՈՒՇ

Երազ դարձար, Գուսան Աշոտ,
Երազում էլ քեզ չեմ տեսնում...
Բայց արթմնի, այս առավոտ
Երգը շուրթիդ՝ եկար ինձ մոտ,
Ասիր՝ «Տաղն այս չեմ ասելու,
Չեմ երգելու և ոչ մեկիդ,
Լուսնի շողը բռնեք եկեք,
Թե կարոտեք իմ նոր երգին»:
Գուսան, իրավ, հասկանում եմ.
Նեղսրտել ես ու նեղացել,
Բայց երկրային հրաժեշտիդ
Մրմուռը մեր չենք ուրացել,
Օրերը մառ ու միգապատ,
Օրերը հիմա գեշ են այնքան,
Ընկել ենք գորշ մի անապատ,
Ուր մեռնում են հուշերն անգամ:

ՍԵՐՈ ԽԱՆԶԱԴՅԱՆ / Սրտահույզ երգերի վարպետը

Իսկական երգն այն է, որ գարունն ավետող առաջին քնքուշ հովի պես աննկատելի շրջում է ամեն տեղ, մտնում ամեն օջախ, հուզում սարերի հովվի սիրտը, ընկերակցում լեռների ընդերքը պեղող հանքագործին, դառնում սիրահար պատանու, ուղեկիցը և երկար ու երկար ժամանակ չի ընկնում մարդու շուրթերից, նրա հետ է լինում բուռն ուրախության ու վշտի պահին, նրա տանը, հանդում, դազգահի մոտ, ամեն տեղ...

Լավ երգն ապրում է դարեր, փոխանցվում է սերնդից սերունդ ու երբեք չի մեռնում, չի կորչում։ Մարդիկ չեն ձանձրանում նրանից, ինչպես չեն ձանձրանում առավոտյան զեփյուռի փսփսոցից կամ ծարավ հագեցնող աղբյուրի քչքչոցից: Լավ երգը մարդուն ուղեկցում է նրա օրորոցից մինչև ծերության օրը, մինչև նրա արդար հանգչելու պահը...

Հազարամյակների ընթացքում հայ ժողովուրդը իր հոգու մաքրության, հյուրի առաջ իր սեղան-սուփրան բաց անելու ավանդական սովորության հետ միասին, պահպանել է իր հոգու, բազմաձև գանձերը, դրանց հետ նաև իր երգը՝ երբեմն խրոխտ ու մարտական, երբեմն քնքուշ ու թախծոտ, բայց ոչ երբեք նվացող ու հուսակտուր։ Պատահական չէ, որ ամեն մի նոր լավ երգ հացի պես քաղցր ու հանապազօրյա է դառնում մեզ համար, ապրում է մեր կյանքում ու կենցաղում, որպես նրա մի անբաժանելի մասը։

Նոր չէ, որ մեր ժողովուրդը ամենուրեք երգում է մեր նոր ժամանակների գուսանական երգի տաղանդավոր վարպետներից մեկի՝ գուսան Աշոտի ստեղծած սրտահույզ երգերից շատերը։ Երգում է, երբեմն մոռանալով, որ այդ երգի ստեղծողն իր անբաժան քյամանչայով ապրում է իր հետ, իր ժամանակակիցն է:

«Մենության իմ երգն է կայլակում»... / ԿՅԱՆՔԻՑ ՀԵՌԱՑԵԼ Է ՔԱՋԻԿ ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆԸ

Կյանքից հեռացել է սյունեցի տաղանդաշատ բանաստեղծ, գրականագետ, մանկավարժ, Ակսել Բակունցի տուն-թանգարանի հիմնադիր-տնօրեն, Բակունցի ու, առհասարակ, գրականության նվիրյալ Քաջիկ Միքայելյանը(Դորունց)... 

«Միրհավ» գրական ակումբը խորապես ցավում է եզակի մտավորականի կորստի համար, վշտակցում նրա հարազատներին, գրչակից, սրտակից ու հոգեկից ընկերներին... 

ՀԱՑԸՆԿԵՐՆԵՐՍ

                                             Ընկերոջս՝ Սոկրատ Մկրտչյանին
Հիմա հավքերն են հացընկերներս.
Անկոչ են գալիս՝ չեն երկնչում,
Սեղանս բաց է, բարին տանտեր է,
Համբերությունս՝ կոչյալ թռչուն...

Հյուրերս գիտեն՝ մի քիչ հարբած եմ,
Եվ սիրտս բաց է սեղանիս պես,
Հյուրերս, հոգ չէ, մի քիչ սոված են,
Մի քիչ աներես, մի քիչ չտես...

Հոգ չէ, հավքեր են, բայց լավ ընկեր են,
Հարբելուս համար չեն նախատում,
Երևի գիտեն, որ շատ եմ հոգնել
Ոգու այս պարապ անապատում...

Թեպետ հավքեր են, բայց լավ ընկեր են,
Անխոս ուտում են, անխոս դատում,
Սրանց կտուցներն արժե համբուրել,
Ոչ բամբասում են, ոչ դրվատում...

Լուռ են հեռանում հացընկերներս,
Սիրտս, սեղանս թողնում թափուր,
Բաժակս՝ մաքուր ու լուսերես,
Մենության իմ երգն է կայլակում:

ԱՅՍՕՐ ԼՐԱՆՈՒՄ Է ՍՈՒՐԵՆ ԱՅՎԱԶՅԱՆԻ ԾՆՆԴՅԱՆ 102-ԱՄՅԱԿԸ

Ասում են՝ գրողի ստեղծագործությունը մինչև խորքը հասկանալու համար պետք է ճանաչել նրա հայրենիքը, այն, որ հին հայերեն կոչվում էր ծննդյան ու սննդյան տեղի: Եթե այս պահանջն իրավացի է առհասարակ, ապա Սուրեն Այվազյանի պարագային պարտադիր ու ճշմարիտ է կրկնակի: Այն լեռնաստանը, ուր Սուրեն Այվազյանն է ծնվել, անցկացրել մանկությունը, ստացել նախնական կրթություն, որպեսզի հասուն տարիքում վերադառնա նրա գիրկը, հյուսվի նրա առօրյային ու պատմությանը, գրի նրա գեղարվեստական կենսագրությունը եւ վերջն էլ հավիտենական նինջով փարվի նրան` գումարվելով նրա դժվար պահվող սակավ հողին, - կոչվում է Զանգեզուր, իսկ հին անվամբ` Սյունիք-Սիսական: Երբ քայլում ես Սյունիք-Զանգեզուրում, քեզ հետ խոսում են սարերը, քեզ իր գիրկն է առնում այս բիբլիական լեռնաստանի բնակչության բազմահազարամյա պատմությունը, որի ամեն մի դարը լի է քաղաքական ու մշակութային մեծագործություններով: Բայց ամենից առաջ գրական կյանքով, ժողովրդական պատկերավոր մտածողական այնպիսի փայլատակումներով, որ հատուկ էր ոչ միայն կոչմամբ գրողներին` հինգերորդ դարի Մովսես Քերթողին կամ վեցերորդի Պետրոս քերական-բանաստեղծին, յոթերորդի Ստեփանոս Սյունեցուն կամ նրա քույր, հայոց առաջին բանաստեղծուհի-երաժշտագետ Սահակադուխտին եւ հաջորդ դարերի հայոց գրականությունը զարդարող շողշողուն անուններին, - այլեւ ամբողջ այս լեռնաստանի բնակչությանը` սովորական աշխատավորից մինչեւ իշխանավոր ավատատերը:

ԱՅՍՕՐ ՍՊԱՐՏԱԿ ԲԱԿՈՒՆՑԻ ԾՆՆԴՅԱՆ ՕՐՆ Է

Ասում են՝ 1889 թվականի հունիսի 13-ին հայոց արձակի աստվածը հանգրվանել էր գորիսեցի Ստեփան Բակունցի հարկի տակ և դրանով է բացատրվում Ակսել Բակունցի լինելիության առեղծվածը: Անկասկած, բանաստեղծության անորսալի կապույտ թռչուններից մեկն էլ 1955 թվականի հունիսի 14-ին անաղմուկ բույն էր հյուսել վերիշենցի Սեդրակ Բակունցի հյուրընկալ օջախում և նախապատրաստել Սպարտակ Բակունցի գրական տեսլաժամը…

Երկրային կյանքի ընթացքում Սպարտակ Բակունցն իր սրտում անթեղել էր բանաստեղծության կրակը և ոչ ոք չիմացավ, որ անքուն գիշերներին նա մտորում ու զրուցում է Աստծու հետ, իսկ այդ զրույցները ձև ու իմաստ են ստանում, դառնում բանաստեղծություն: Մտերիմները, հայրենակիցները շատ ուշ իմացան, որ Սպարտակը բանաստեղծ է: Նա բանաստեղծ էր ծնվել, բայց գրական հայտնությունը եղավ 37 տարի անց՝ դավադիր թշնամու հեռահար հրանոթի ուղարկած մահից հետո, որը, ցավոք, նրան գտավ հայրենի Վերիշենում` 1992 թվականի օգոստոսի 8-ին: Հրետանային այդ գրոհը Գորիսից հինգ զոհ տարավ: Մեկը Սպարտակ Բակունցն էր… Այդ մահով ծնվեց բանաստեղծը, նրա քնարը հնչեց հեղինակի լռելուց հետո…

Ս.Բակունցի <<Հայացքների պայքար>> ժողովածուն լույս է տեսել բանաստեղծի ողբերգական մահից մեկ տարի անց՝ 1993 թվականին՝ հայ անվանի բանաստեղծ, մանկագիր Երվանդ Պետրոսյանի խմբագրությամբ, Համո Սահյանի սրտաբուխ առաջաբանով և Նիկոլայ Մանուկյանի անզուգական նկարազարդումներով: Ձեռագրերը տպագրության է նախապատրաստել հեղինակի եղբայրը՝ Արմիկ Բակունցը: 

Ներկայացնում ենք բանաստեղծություններ <<Հայացքների պայքար>> ժողովածուից:

ՎԼԱԴԻՄԻՐ ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ / Զանգեզուրյան նվագներ

Սիրելի' ընթերցող 

Սիրով Ձեր դատին եմ հանձնում հորս` Վլադիմիր Ավետիսյանի բանաստեղծությունների ժողովածուն:

Վլադիմիր Լևոնի Ավետիսյանը ծնվել է 1919 թ. հունվարին, Գորիսի շրջանի Մաղանջուղ (այժմ` Հարթաշեն) գյուղում: Նախնական կրթությունը ծննդավայրում ստանալուց հետո ուսումը շարունակել է Գորիսում, որտեղ նաև ավարտել է անասնաբուժական տեխնիկումը: Այնուհետև ուսումը շարունակել է Բաքվի հայկական մանկավարժական ինստիտուտի հայոց լեզվի և գրականության ֆակուլտետում: Հենց այդտեղ էլ ծանոթացել է իր ապագա կնոջ` Վարդուհու հետ (Ռոզա), ում նվիրված բազում գեղեցիկ ու քնքուշ բանաստեղծություններ կգտնեք այս գրքի էջերում: Ինստիտուտում ուսումնառության ժամանակ սկսվել է Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմը և Վլադիմիր Ավետիսյանը զորակոչվել է գործող բանակ, որի շարքերում հերոսաբար կռվել է մինչև հաղթանակի օրը: Պատերազմի ավարտից հետո վերադաձել է Բաքու և շարունակել ընդհատված ուսումը: Ինստիտուտն ավարտելուց հետո աշխատանքի է անցել Խանլարի շրջանի Մարտունաշեն գյուղում` որպես հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ, ապա` որպես դպրոցի տնօրեն: Երկար տարիներ աշխատել է Մարտունաշենի և Գետաշենի միջնակարգ դպրոցներում` բազում մանուկների սրտերում սերմանելով մնայուն սեր մեր անզուգական մայրենի լեզվի հանդեպ: 1960-ական թվականներին բանաստեղծը ընտանիքով տեղափոխվել է Երևան և աշխատանքի անցել թիվ 98 միջնակարգ դպրոցում` որպես հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ, որտեղ և աշխատել է մինչև կենսաթոշակի անցնելը: Վլադիմիր Ավետիսյանը սկսել է բանաստեղծություններ գրել ուսանողական տարիներից. իր ձեռագրերի մեջ հայտնաբերված առաջին բանաստեղծությունը թվագրված է 1940: Ստեղծագործություններից շատերը տպագրվել են մի շարք ամսագրերում ու թերթերում:

ՍԵՐՈ ԽԱՆԶԱԴՅԱՆ / «Այդ երգերի մեջ ջերմություն ու վարակիչ քնքշանք կա...»

Սյունեցի մեծանուն բանաստեղծ ու արձակագիր Ալբերտ Իսաջանյանի առաջին ժողովածուն՝ <<Ծաղկե կամուրջ>>-ը, որը լույս է տեսել 1965 թվականին, խմբագրել է Սերո Խանզադյանը՝ գեղեցիկ առաջաբանով ողջունելով նրա գրական մուտքը:

                                   ՊԱՏԱՆԻ ՊՈԵՏԸ

Ալբերտ Իսաջանյանին ես հանդիպեցի մի երկու տարի առաջ, աշնանը, Գորիսի շրջանի Քարահունջ գյուղում՝ իրենց տան պատշգամբում պառկած: Նա չկարողացավ բարձրանալ տեղից: Նա գամված էր անկողնուն:

Կույր դիպվածը վրա է հասել, երբ նա տասնվեց տարեկան աշխույժ և ուշիմ պատանի է եղել: Հարևանի կտրված լույսը կապելու ժամանակ ընկել է էլեկտրական սյունից և…գամվել անկողնուն:

Ալբերտը շատ ընթերցող, շատ լիրիկական սրտի տեր տղա է: Անկողնում անշարժ պառկած` նա մեծ տոկունությամբ մաքառում է դժբախտության դեմ, վանում աղետի պատճառած հուսալքությունը: Նա բուռն է սիրում կյանքը, հայրենի բնությունը, երկնքի կապույտը, որը թեև պատուհանի անցքից է տեսնում միայն, բայց կարծես ապրում է նրա հետ, նրա շնչով: Նա բանաստեղծի հոգով է զգում ծաղիկների բույրը, յուրովի տեսնում հայրենի լեռնաշխարհի գույները, նրա սքանչելի պատկերը՝ ծաղկած բալենիներ, սպիտակ ժրվեժներ, գարնան զարթոնքը, աշնան բոցկլտացումը և դրանց մեջ բողբոջած իր առաջին սերը՝ իր հեռու սերը՝ ջինջ աղբյուրի ակունքի պես և երազուն՝ ինչպես երկնքի հեռավոր լազուրը:

ԼՐԱՑԱՎ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾ ՏԻԳՐԱՆ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ ԾՆՆԴՅԱՆ 60-ԱՄՅԱԿԸ

Դեկտեմբերի 27-ին լրացավ մերօրյա տաղանդաշատ բանաստեղծ Տիգրան Գրիգորյանի ծննդյան 60-ամյակը: 

Տ.Գրիգորյանի բանաստեղծությունների վարակիչ հուզումը, մտածումների ազնիվ ու հանդուգն թափը, հավիտենության հետ զրույցի բռնվելու մշտական ոգորումը գրական վաստակի բարձր արժեքայնության վկայությունն են: Ժողովածուից ժողովածու բացվեցին նրա տաղանդի երակները, շողացին գրական ձիրքի թաքուն կայծերը: Եվ ներշնչումի հորդաբուխ աղբյուրներից ժայթքեցին հոգեկան տվայտանքի հզոր կանչեր, երևակայության շքեղ պատկերներ ու իմացական վսեմ թանձրացումներ, որոնք վերածվեցին բանաստեղծական հոյակերտ երկերի: 

<<Միրհավ>> գրական ակումբը շնորհավորում է բանաստեղծին վաստակած հոբելյանի կապակցությամբ, մաղթում ամուր առողջություն ու ստեղծագործական նոր ձեռքբերումներ: 

Հոբելյանի առթիվ հրապարակում ենք բանասիրական գիտությունների դոկտոր Շչորս Դավթյանի գրախոսականներից մեկը՝ նվիրված Տիգրան Գրիգորյանի ստեղծագործությանը:

ՍՈՒՐԵՆ ԱՅՎԱԶՅԱՆ / «Հորս մասին մտածելիս միշտ նրա շորերն եմ հիշում...»

Հատված Սուրեն Այվազյանի <<Տուր ձեռքդ, կյանք>> ինքնակենսագրական վեպից

Մի անգամ հայր ունեցող մի տղա ծաղրում է ինձ անցած մեղքերիս համար… Ես բռունցք եմ ցույց տալիս: Նա համարձակ մոտենում է ու ապտակում: Ապտակում է ինձ՝ ինձնից փոքր մի տղա: Ես կոխ եմ բռնում ու նրան տապալում եմ գետնին, պառկում եմ վրան, բայց չեմ ծեծում: Իսկ տղան գոռում է՝ հայրի՜կ: Հանկարծ մեկը շրմփացնում է վզակոթիս ու ականջիցս բռնած բարձրացնում է:

-Մեղավորը քո տղան է,-ասում եմ,-նա ինքը խփեց ինձ, հարցրու իրենից, նա ինձ գոդ ասաց:

Նա չի հարցնում, ինքն էլ է ապտակում ու մատը վրաս թափ տալով ասում է.

-Կորիր, էլ չերևաս այս կողմերը,-և ինքը, հսկա մի մարդ, ինձ քացի է տալիս ու գնում է իր բախտավոր տղայի ձեռքից բռնած:

Սիրտս ու երեսս մրմռալով ես տուն եմ գալիս: Ճանապարհին մտածում եմ, թե ինչու՞ ես հայր չունեմ: Եթե հայր ունենայի, երբեք այսպես ինձ չէին հալածի ոչ փոքրերը, ոչ մեծերը: Տանն էլ եմ մտածում այդ մասին, և որքան շատ եմ մտածում, այնքան ավելի շատ է սեղմվում սիրտս:

ԱՐԿԱԴԻ ԾԱՏՈՒՐՅԱՆ / Ձոներգ Սուրեն Այվազյանին՝ ծննդյան 100-ամյակի առթիվ

Ուրիշ են մեր քերծերը,
Ուրիշ են դաշտերն ատլաս,
Ուրիշ են մեր սարերը՝
Ձյունեղեն, անհաս:

Հողը՝ մանկություն-մուրազ,
Երկինքը՝ կարոտ մի հին,
Ջրերը՝ զուլալ ու պարզ,
Այնպե՛ս հեքիաթային:

Քարերը՝հովվական բարձ,
Ձորերը՝ խաս անկողին,
Ծաղկունքը՝ երազավարս՝
Կպած ժայռակողին:


Մարդիկ՝ իմաստուն ու խոր,
Ժայռի պես թիկնած հողին,
Ինչպես քո դարավոր
<<Փիթոսի ընկուզենին>>:

ՏԻԳՐԱՆ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ / Անմահության համանվագ

Լույս է տեսել մերօրյա մեծատաղանդ բանաստեղծ Տիգրան Գրիգորյանի նոր ժողովածուն՝ <<Անմահության համանվագ>>(Ե., <<Զանգակ>>, 2015, 324 էջ) խորագրով: 

Գիրքը բացվում է արձակագիր, գրականագետ Ֆելիքս Բախչինյանի առաջաբան-հոդվածով՝ <<Տիգրան Գրիգորյանի բանաստեղծական աշխարհում>>, ինչպես նաև բ.գ.դ., պրոֆեսոր Կիմ Աղաբեկյանի՝ <<Անմահության համանվագ>> պոեմի մասին գրված սրտառուչ խոսքով: 

Ժողովածուն ընդգրկում է բանաստեղծություններ՝ ամփոփված <<Ճեպընթաց էսքիզներ>>, <<Ինչպես գտա ինձ>>, <<Հավատասպանության արդյունքում>>, <<Դատապարտված անմահություն>> բաժիններում, պոեմներ, մշակումներ, թարգմանություններ, արձակ պատումներ, անդրադարձներ, դիմանկարներ, ինչպես նաև հեղինակի մասին կարծիքներ, որոնք զետեղված են <<Գնահատանքներ>> բաժնում:

Ստորև ներկայացնում ենք բանաստեղծությունների ընտրանի: 

Առաջիկայում կհրապարակենք նաև այլ գործեր՝ արձակ պատումներ ու կարծիքներ հեղինակի մասին: 

ԼԱՎ Է ՈՒՇ, ՔԱՆ ԵՐԲԵՔ

Ես, անցյալս
Իբրև երազ ընդունելով,
Ապագայիս անուրջներում
Շա՜տ ճախրեցի...
Մինչև հոգնած՝
Վանդակն ընկած թռչունի պես,
Ճշմարտություն որոճացող
Իմ առօրյա-ցանցի ու՛ժը
Չընկալեցի...

ԱԼԲԵՐՏ ԻՍԱՋԱՆՅԱՆ / Շողա, ներշնչման տաք առավոտ...

Անուրախ կյանքիս կրակն անկեզ
Թաղած հատակում անցնող օրվա.
Անհայտ, անանուն մի խնդությամբ
Ես հոգնած աչքս հառում եմ քեզ:

Անծայր ցավերով այսքան ցավոտ,
Ես ուրիշ ծիծաղ-ծաղիկ չունեմ,
Տրտմության միջից անցնող օրվա
Շողա, ներշնչման տաք առավոտ...


Եվ ճամփորդի պես երկար ճամփի
Իմ մեն-մենության սարսափն առած,
Հեռու աստղերի փոշին վրաս՝
Վերջապես տար ինձ ուրախ ափի: -

Եվ տառապանքը հույսի բեկող
Լույսիդ հանդիպման այսքան նսեմ՝
Տու՛ր ինձ, արդա՜ր իմ,
Իմ մեծ ծիծաղի ձայնը խորունկ

Իմ մե՜ծ կարոտի աստղից եկող...

ՍՈՒՐԵՆ ԱՅՎԱԶՅԱՆ / Եվ խավար խրճիթում լսվում է աշխարհը մի հեքիաթով դրախտ դարձնող մոր ձայնը...

Ասուր... Սկզբում այդպես փաղաքշանքով նրան կոչում է միայն մայրը: Դա տաք շոր է, մութ խրճիթում լույս է, և տոնական օրերի նվերներ է: Դա և մոր բերանից հնչող բառ է, որ այս տառապանքներով, տագնապներով լցված աշխարհում ոգևորում է մի երեխայի, որին ոչ ոք ոչնչով չի ոգևորում: 

Նա ծնվել է առաջին համաշխարհային պատերազմին և հիմա վեց տարեկան է՝ դեռ կռիվների մեջ է: Եթե հաշվենք, որ Ասուրի համար աշխարհն իրենց գյուղն է, ապա այդ աշխարհում ամեն օր կրակոցներ կան, մեղադրանքներ կան և պատիժներ: Բազմաթիվ անգամ է նա տեսել, թե ինչպես մարդկանց մարդիկ մտրակահարում են այնպես, որ մտրակի ու հարվածի տեղից արյուն է կաթում, և մարդը ուղղակի ցրիվ է գալիս հարվածներից: Տեսել է, թե ինչպես կանգնեցնում են, կրակում, ընկնում են մարդիկ, մարդիկ թույլ չեն տալիս, որ ընկածների երեխաները նրանց վրա լաց լինեն, և թույլ չեն տալիս, որ այդ սպանվածները գերեզման ունենան:

ՀԱՅԿՈՒՇ ՕՀԱՆՅԱՆ / Գորիս իմ թախծոտ, անձրևոտ ու տաք...

Բանաստեղծ, արձակագիր, մանկագիր Հայկուշ Օհանյանը ծնվել է 1958 թվականին, Գորիսում: Ապրում և ստեղծագործում է Երևանում: Նրա հեղինակած <<Ճերմակ աղավնիներ>>, <<Սրտիս ձայնը>>, <<Հույսի ծառերը կխոսեն դարերում>>, <<Սյունյաց աշխարհի թագավորությունը>>, <<Գանձասարը>>, <<Լուսե հեքիաթներ>> և մյուս գրքերը վաղուց բռնել են ընթերցողի հուզաշխարհի հետ հարազատություն պահող ոսկե երակը: Դրանցից շատերը արդի մանկագրության փայլուն էջերից են և արժանացել են բարձր գնահատության:
Հայկուշ Օհանյանի գրական աշխարհը ուրիշ մի որակ ունի, որ խոսում է ոչ միայն ներաշխարհային առատ հուզապրումների գեղեցկության, խոհական-զգացական սևեռումների կարևորության, այլև՝ ստեղծագործական ակնհայտ շնորհի և օժտվածության մասին: 

Հայկուշ Օհանյանի բանաստեղծական աշխարհի արահետներին չնաշխարհիկ ծաղիկներ կան, իսկապես ապրող ու շնչող ծաղիկներ: Երբ բացվում է հոգուդ ծաղիկը, ծաղկաբույրից խենթացած՝ հաճախ ես քայլելիս զգում, որ ոտքերդ գետնից վեր են... Այդ պահերին է, որ գրողը ծաղկող է դառում և գիր-ծաղիկներ շաղում գրքի էջերին... Բառի, պատկերի խորհուրդն իր ողջ չափումով ընկալող բանաստեղծ է Հայկուշ Օհանյանը, նրա պոեզիան իր իսկ լուսավոր, գեղապաշտ ու արվեստասեր հոգու հայելին է:
Ներկայացնում ենք  բանաստեղծություններ <<Սրտիս ձայնը>>(1997) ժողովածուից:

ԱՊԵՏՆԱԿ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ / Գարնան և զարթոնքի նվագներ

<<Հնարներ որոնելու վարպետ է, ինչի համար տեսակավորել ու ստեղծել է իր ոգեղեն բառատաղձը՝ լի հնչեղությամբ, ներքին երաժշտականությամբ ու ալիտերացիայով: Ինքն իրեն չի ստիպում նման գունեղություն տալու բանաստեղծությանը. դրանք ինքնաբուխ են, միս ու արյուն են առել դեռևս պատանեկան տարիներից ու հարստանալով դարձել Հայոց աշխարհի ու հայրենի եզերքի արարչության բացահայտման քնարահույզ ելևէջներն ու ինքնատիպ նվագները>>: 

Շահանե Գրիգորյան

ՄԱՂԹԱՆՔ

Թող ծաղկուն լինի գարունդ,
Դաշտերդ ծայրեծայր հերկվեն,
Հոտևան լինի բուրումբ,
Հավքերդ եռաձայն երգեն:
Հունդերդ ավիշով լցվեն,
Բռնվեն երկունքի դողով,
Մանկան ժպիտի պես բացվեն
Ու շիկնեն արևի շողով:
Իսկ հետո գժվեն, խենթանան,
Ու ծփան դաշտերդ հուռթի,
Բոլորիս անեն խելքահան,
Ու բացվեն դռները գութի:

ԷԴՈՒԱՐԴ ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ / Պատմություններ Անդրանիկի մասին

ԼԱՎ ՊԱՀԵՔ ՏԱԹԵՎԸ

Տաթևացի Յազուլանց Գևորգը երբ լսեց, որ Զորավար Անդրանիկը Սիսիանից գյուղ է ժամանում, գոմից հանեց ձին, թամբեց և հրացանն առնելով, սլացավ զորագնդին ընդառաջ: Երբ հասավ սահմանագլխին, բլրագագաթին նկատեց երեք հեծյալի: Չիմացավ, թե ովքեր են, բայց մոտեցավ: 

-Կա՛նգ առ, ո՞վ ես, ի՞նչ մարդ ես,- նրանցից մեկը բռնեց Գևորգի ձիու սանձը: 

-Տաթևից եմ: Գնում եմ զորավարին ընդառաջ: 

-Մենա՞կ,- զարմացավ զինվորականը,-մի՞թե գյուղում զորավարին այլևս դիմավորող չկա:

-Կա... Ամբողջ գյուղը կդիմավորի... Իսկ ես նախապես եկա, որ նրան իմ տունը առաջինը տանեմ,- բացատրեց Գևորգը: 

-Դե, հետևիր մեզ,-զինվորներն աշխուժացան և շրջեցին ձիերը: