Թեհմինա Մարության / Պատմականությունը Սերո Խանզադյանի «Շուշի» վեպում

Հոդվածը ներկայացվել է 2017թ. մայիսի 7-9-ը Արցախի պետական համալսարանում  կազմակերպված հանրապետական գիտաժողովում՝ նվիրված Շուշիի ազատագրության 25-րդ տարեդարձին: Տպագրվել է գիտաժողովի նյութերի ժողովածուում:  

* * * 

Արցախյան շարժման բռնկումի հետ ասպարեզ եկած հայ մտավորականների շարքում Սերո Խանզադյանը ջերմեռանդ ու գլխավոր դրոշակակիրներից էր: Պատահական չէ, որ շարժման առաջին օրերից Խանզադյանն իր գրական ու հրապարակախոսական հարուստ պաշարն ի սպաս դրեց պատմական արդարությունը վերականգնելու երախտաշատ գործին: «Ղարաբաղը կրակների մեջ» փաստավավերագրական գրքում գրողը հանրագումարի բերեց Արցախյան ազատագրական պայքարին նվիրված իր հասարակական, հրապարակագրական գործունեությունը̀ ինքնավստահություն, խիզախություն ու քաջություն պատգամելով սերունդներին: Այդ օգտաշատ գործունեությունն ունեցավ նաև գրական թռիչք. Ս.Խանզադյանը 1991 թվականին հրատարակեց «Շուշի» պատմավեպը՝ 18-րդ դարավերջի արցախյան իրադարձությունների թեմատիկ ընդգրկումով: 

Վեպը Շուշիի պատմության գեղարվեստական յուրացման առաջին փորձն է՝ գրված Արցախյան շարժման անմիջական ազդեցությամբ՝ Շուշիի ազատագրության նախաշեմին: Հեղինակի նպատակն էր պատմական ճշմարտությունների, անցյալի դասերի, Արցախի հերոսական ոգու բացահայտումով նոր շունչ հաղորդել նորօրյա ազատամարտին և կերտել հայոց պետականության գաղափարախոսությունը: Այդ տեսակետից Խանզադյանի պատմահայեցողության մեջ ուրույն նշանակություն է ստանում «պատմության դաս» արտահայտությունը, որի հիմնական էությունը պատմության իմացության չափազանց կարևորումն է՝ ոչ միայն որպես ինքնաճանաչման ձև, այլև գոյության և ինքնահաստատման միջոց:

ՍԵՐՈ ԽԱՆԶԱԴՅԱՆ / Սրտահույզ երգերի վարպետը

Իսկական երգն այն է, որ գարունն ավետող առաջին քնքուշ հովի պես աննկատելի շրջում է ամեն տեղ, մտնում ամեն օջախ, հուզում սարերի հովվի սիրտը, ընկերակցում լեռների ընդերքը պեղող հանքագործին, դառնում սիրահար պատանու, ուղեկիցը և երկար ու երկար ժամանակ չի ընկնում մարդու շուրթերից, նրա հետ է լինում բուռն ուրախության ու վշտի պահին, նրա տանը, հանդում, դազգահի մոտ, ամեն տեղ...

Լավ երգն ապրում է դարեր, փոխանցվում է սերնդից սերունդ ու երբեք չի մեռնում, չի կորչում։ Մարդիկ չեն ձանձրանում նրանից, ինչպես չեն ձանձրանում առավոտյան զեփյուռի փսփսոցից կամ ծարավ հագեցնող աղբյուրի քչքչոցից: Լավ երգը մարդուն ուղեկցում է նրա օրորոցից մինչև ծերության օրը, մինչև նրա արդար հանգչելու պահը...

Հազարամյակների ընթացքում հայ ժողովուրդը իր հոգու մաքրության, հյուրի առաջ իր սեղան-սուփրան բաց անելու ավանդական սովորության հետ միասին, պահպանել է իր հոգու, բազմաձև գանձերը, դրանց հետ նաև իր երգը՝ երբեմն խրոխտ ու մարտական, երբեմն քնքուշ ու թախծոտ, բայց ոչ երբեք նվացող ու հուսակտուր։ Պատահական չէ, որ ամեն մի նոր լավ երգ հացի պես քաղցր ու հանապազօրյա է դառնում մեզ համար, ապրում է մեր կյանքում ու կենցաղում, որպես նրա մի անբաժանելի մասը։

Նոր չէ, որ մեր ժողովուրդը ամենուրեք երգում է մեր նոր ժամանակների գուսանական երգի տաղանդավոր վարպետներից մեկի՝ գուսան Աշոտի ստեղծած սրտահույզ երգերից շատերը։ Երգում է, երբեմն մոռանալով, որ այդ երգի ստեղծողն իր անբաժան քյամանչայով ապրում է իր հետ, իր ժամանակակիցն է:

ՍԵՐՈ ԽԱՆԶԱԴՅԱՆ / Դեպի արարում

Սերո Խանզադյանի կյանքն ու ստեղծագործությունը անբաժան են հայ ժողովրդին վիճակված բոլոր փորձություններից, հայրենիքի ճակատագրից: Նրա ստեղծագործություններում տրոփում է հայրենքի ճակատագրի սրված զգացողությունը, սրտի մորմոքը հայության ապրած մեծ ցավի նկատմամբ, նաև հավատը՝ ամեն գնով պատմության հարվածներին դիմանալու, գոյատևելու, արարման ուժով զորանալու… 

Խանզադյանի ստեղծագործության մեջ մեծ տեղ են գրավում եղեռնյան թեմաներով գրված ստեղծագործությունները, որոնք նվիրված են ոչ միայն 20-րդ դարասկզբի ողբերգական իրադարձություններին, այլև այդ տարիների հերոսական դրվագներին՝ հայ մարդու ազգային արժանապատվության, մաքառման ոգու, կենսասիրության ընդգծումով: Գեղարվեստական գործերում արտահայտած գաղափարները Խանզադյանը տարբեր առիթներով արծարծել է նաև հրապարակագրական էջերում, հարցազրույցներում՝ թարմ լիցքեր հաղորդելով պատմության վերաարժևորման, հայ դատի հանրայնացման գործընթացին:

Ձեզ ենք ներկայացնում արխիվային մի ուշարժան նյութ՝ <<Գրական թերթ>>-ի՝ 1990 թվականի ապրիլի 20-ի համարում տպագրված Խանզադյանի <<Դեպի արարում>> խորագրով հրապարակախոսությունը՝ նվիրված Մեծ Եղեռնի 75-ամյա տարելիցին: 

Հոդվածը, կարելի է ասել, հորդոր ու պատգամ է սերունդներին, որում Խանզադյանը շեշտում է գոյապահպանության պայքարում հոգևոր մաքառումների անգնահատելի նշանակությանը, արարման ուժի խորհուրդը… Ուշագրավ փաստարկումներով են ներկայացվում ժամանակի իրողությունները, որոնք բեկվում են անցյալ-ներկա-ապագա փոխկապակցության մեջ և առավել հետաքրքաական դարձնում պատմության դասերի խանզադյանական արծարծումները:

Հոդվածն արդիաշունչ է նաև մեր օրերի համար և կարող է կամրջվել Եղեռնի 100-ամյակի խորհրդի հետ, դիտվել որպես մեծ գրողի խոսք-պատգամը ներկա սերնդին…

ԴԵՊԻ ԱՐԱՐՈՒՄ

Ես հայոց Մեծ Եղեռնի տարեկիցն եմ: 75 տարի: Մեր ազգի ողբերգության վերաբերյալ ասելիքս ասել եմ <<Խոսեք, Հայաստանի լեռներ>> վեպիս մեջ, էլի՝ այլ տեղեր: Ասելիքս ասել եմ, երբ 1965-ին փորձեցինք նշել 1915-ի ցեղասպանության 50-ամյակը: Եվ ոչ միայ ես, շատե՛րը, մեր ո՛ղջ ժողովուրդը: Բայց Մոսկվայից այնպիսի աղմուկ բարձրացրին մեր դեմ, որ նույնիսկ եղեռնագործները զարմացան:

ՍԵՐՈ ԽԱՆԶԱԴՅԱՆԻ ՆԱՄԱԿԸ ՀԱՄՈ ՍԱՀՅԱՆԻՆ

<<Փարիզ եմ: Ֆրանսահայերը դադար չեն տալիս: Ձանձրանալու ժամանակ չունեմ, բայց սրտումս կարոտ կա:

Երեկ <<Աշխարհ>-ի խմբագրատանը խոսքս սկսեցի քո բանաստեղծությամբ՝ <<Օրը մթնեց, ժամն է արդեն իրիկնահացի>>: Մեր հացի համը ոչ մի տեղ չկա...

Ինչ եղավ գյուղ գնալդ: Գնա, Երևանը չի փախչի, գնա: Հայրիկիդ մոտ երկար մնա, որ կարոտն առնի, մեղք է Սահակ դային: Երբ կարոտդ առնես, պրծնես, գնա Գորիս: Ցուրտ աղբյույրի քարը կհամբուրես, հետո կչոքես ու բռով մի կուշտ ջուր կխմես, <<քարահունջ>> էլ: Չափավոր: Ուխա՜յ: Ինչպես քիրվա Շամիրը կասեր, լազա՜թ:

Գորիս գնալիս մեր տանը կմնաս, մայրիկը մենակ է, թող նա էլ իմ կարոտն առնի քեզանից: Առավոտներն առանց նախաճաշելու տանից դուրս չգաս, մայրիկը կանհագստանա: Երեկոները չուշանաս, մայրիկի քունը չի տանի: Բաբուն Տիգրանին անպայման կտեսնես, կհետաքրքրվես, թոշակն ավելացրի՞ն, թե՞ չէ: 

Քարահունջ մտնելիս Ալբերտի վիճակն իմացիր, տես՝ ինչ նոր բաներ է գրել: Կարդա, խորհուրդներ տուր: Կուքեր ամուն ասա թող մի հորովել երգի, ականջ արա.

Ծարավել եմ, ջուր բերեք,

Բալաջանի ձյուն բերեք...

Մեր հորովելը, թևերը թափ տալով, եկել-մտել է Փարիզի դահլիճները: Ականջդ կանչի, Կուքեր ամի: 

Իմ այս հանձնարարությունները կատարելուց հետո, միտդ կբերես ինքդ քեզ: Քեզ լավ պահիր մինչև գամ: <<Օրը մթնեց, ժամն է արդեն իրիկնահացի...>>:

1965թ.

Աղբյուրը՝ <<Սյունյաց երկիր>>, 3 դեկտեմբերի, 2015թ., N 32

ՍԵՐՈ ԽԱՆԶԱԴՅԱՆ / «Այդ երգերի մեջ ջերմություն ու վարակիչ քնքշանք կա...»

Սյունեցի մեծանուն բանաստեղծ ու արձակագիր Ալբերտ Իսաջանյանի առաջին ժողովածուն՝ <<Ծաղկե կամուրջ>>-ը, որը լույս է տեսել 1965 թվականին, խմբագրել է Սերո Խանզադյանը՝ գեղեցիկ առաջաբանով ողջունելով նրա գրական մուտքը:

                                   ՊԱՏԱՆԻ ՊՈԵՏԸ

Ալբերտ Իսաջանյանին ես հանդիպեցի մի երկու տարի առաջ, աշնանը, Գորիսի շրջանի Քարահունջ գյուղում՝ իրենց տան պատշգամբում պառկած: Նա չկարողացավ բարձրանալ տեղից: Նա գամված էր անկողնուն:

Կույր դիպվածը վրա է հասել, երբ նա տասնվեց տարեկան աշխույժ և ուշիմ պատանի է եղել: Հարևանի կտրված լույսը կապելու ժամանակ ընկել է էլեկտրական սյունից և…գամվել անկողնուն:

Ալբերտը շատ ընթերցող, շատ լիրիկական սրտի տեր տղա է: Անկողնում անշարժ պառկած` նա մեծ տոկունությամբ մաքառում է դժբախտության դեմ, վանում աղետի պատճառած հուսալքությունը: Նա բուռն է սիրում կյանքը, հայրենի բնությունը, երկնքի կապույտը, որը թեև պատուհանի անցքից է տեսնում միայն, բայց կարծես ապրում է նրա հետ, նրա շնչով: Նա բանաստեղծի հոգով է զգում ծաղիկների բույրը, յուրովի տեսնում հայրենի լեռնաշխարհի գույները, նրա սքանչելի պատկերը՝ ծաղկած բալենիներ, սպիտակ ժրվեժներ, գարնան զարթոնքը, աշնան բոցկլտացումը և դրանց մեջ բողբոջած իր առաջին սերը՝ իր հեռու սերը՝ ջինջ աղբյուրի ակունքի պես և երազուն՝ ինչպես երկնքի հեռավոր լազուրը:

ԳՐՈՂԸ ԵՎ ԻՐ ԺԱՄԱՆԱԿԸ / ԽԱՆԶԱԴՅԱՆԱԿԱՆ ԸՆԹԵՐՑՈՒՄՆԵՐ (լուսանկարներ)

Լրացավ հայ գեղարվեստական արձակի արժանավորագույն դեմքերից մեկի՝ Սերո Խանզադյանի ծննդյան 100-ամյակը, գրող, որ բարձադիր ու մնայուն տեղ նվաճեց հայ գրականության մեջ՝ գրողի, մտավորականի ու ազգային գործչի ամբողջական վաստակով:

Դեկտեմբերի 1-ին <<Միրհավ>> գրական ակումբի նախաձեռնությամբ Գորիսի քաղաքային պատկերասրահում կազմակերպվեց մեծանուն գրողի հոբելյանին նվիրված <<Խանզադյանական ընթերցումներ. գրողը և իր ժամանակը>> թեմատիկ ընդգրկումով գիտական նստաշրջան, որին ներկա էին Գորիսի մշակութային ու կրթական կառույցների ներկայացուցիչներ, գրողներ, գրասերներ, աշակերտներ, ուսանողներ, քաղաքապետարանի աշխատակիցներ՝ քաղաքապետ Վաչագան Ադունցի գլխավորությամբ:

Գրական հանդիպումն ուղեկցվեց Սերո Խանզադյանի գրքերի, լուսանկարների, ձեռագրերի, արխիվային նյութերի բացառիկ ցուցադրությամբ (78 ցուցանմուշ): Հնչեց նաև գրողի կենդանի խոսքը (ձայնասկավառակն իր արխիվից <<Միրհավ>> գրական ակումբին էր տրամադրել Քաջիկ Միքայելյանը: Խանզադյանի ողջույնի խոսքը Բակունցի տուն-թանգարանի երկարամյա տնօրենը ձայնագրել էր Գորիսի Վ.Վաղարշյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնի շենքային նոր համալիրի բացման հանդիսության ժամանակ):

Ս.Խանզադյանը ոչ միայն հայ ժողովրդի հոգեմտավոր արժեքների ու ավանդների պահապան գրողը եղավ, այլև հայ հանրային միտքը ժամանակի կշռույթին զուգահեռ վերանորոգելու շարժումին հավատարմագրված խոհուն մտավորականն ու հրապարակագիրը, ժամանակին համահունչ առաջ ընթանալու հայ ազգային ուժականության գաղափարախոսը:

ԿՆՇՎԻ ՍԵՐՈ ԽԱՆԶԱԴՅԱՆԻ ԾՆՆԴՅԱՆ 100-ԱՄՅԱԿԸ / Հոբելյանական ցուցադրություն և Խանզադյանական ընթերցումներ

Միջոցառումների ծրագիր

Դեկտեմբերի 1-ին

Ժամը՝ 14:00-ին

Գորիսի քաղաքային պատկերասրահում

Գքերի, արխիվային նյութերի, լուսանկարների, ձեռագրերի հոբելյանական ցուցադրություն 

Սերո Խանզադյանի վերջին ելույթներից մեկի ունկնդրում  (ձայնագրությունը կներկայացվի առաջին անգամ) 

ԽԱՆԶԱԴՅԱՆԱԿԱՆ ԸՆԹԵՐՑՈՒՄՆԵՐ

<<ԳՐՈՂԸ ԵՎ ԻՐ ԺԱՄԱՆԱԿԸ>>

ԲԱՑՄԱՆ ԽՈՍՔ՝ Թ.Մարության

Առաջին նիստ

1. Ստալինյան հալածանքներն ու Սերո Խանզադյանը. <<Կոստի քեռին>> պատմվածքի իրական հիմքն ու գրության շարժառիթները:
Զեկ.՝ Լ.Թունյան

2. <<Այո, դա չպետք է կրկնվի>>. Սերո Խանզադյանի բացառիկ լուսաբանումները <<Գրական թերթ>>-ին տված հարցազրույցում (1988թ., դեկտեմբերի 2):
Զեկ.՝ Ա.Էլյազյան

3. Սերո Խանզադյանը և Ղարաբաղյան շարժումը:
Զեկ.՝ Շ.Արզանյան

4. Երկու նամակ <<Սյունիք>>-ին. Նաիրի Զարյանի պսակազերծումը:
Զեկ.՝ Ա.Հայրապետյան

«Իմ ստեղծագործություններում տվել եմ մեր ժողովրդի ապրելու, գոյատևելու համառ կամքը, ձգտումը...» / ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑ ՍԵՐՈ ԽԱՆԶԱԴՅԱՆԻ ՀԵՏ

Ձեզ ենք ներկայացնում Թևոս Պետրոսյանի հարցազրույցը հայ մեծահամբավ արձակագիր Սերո Խանզադյանի հետ, որը տեղի է ունեցել 1985 թվականին՝ գրողի ծննդյան 70-ամյակի կապակցությամբ: Հարցազրույցը զետեղվել է Թ.Պետրոսյանի <<Սերո Խանզադյանի պատմական արձակը>>(Ե., 1986) մենագրության մեջ:

- Մեծարգո Սերո Նիկալայի, ինչպե՞ս է Ձեզ ներկայանում կյանքի հետ գրականության կապի, նրա գործնական առաքելության վերաբերյալ հարցադրումը: 

- Գործնական տեսակետից որ նայես՝ գեղարվեստական գործն էլ ընդունելի է այն դեպքում, երբ այն օգտակար է ժողովրդին: Այլապես՝ էլ ինչ գեղարվեստ: Մանավանդ մեր ժողովրդի կենսապայմանների տեսակետից: Ո՛չ ֆրանսիացին, ո՛չ անգլիացին, ո՛չ էլ, բարեբախտաբար, ռուսը երկիր կորցնելու տագնապ չեն ունեցել: Նրանց գրականությունը, մանավանդ ռուսականն ու ֆրանսիականը (որ շատ հզոր են, շատ էլ հավանում եմ), մի քիչ ուրիշ նպատակով է գրվում: Մերը միշտ էլ եղել է գոյության կռվի, գոյապայքարի գրականություն: Խոսքը, հարկավ, հարցի միայն կենսաբանական կողմին չի վերաբերում: 

- Ձեր ստեղծագործության գլխավոր ներշնչարաններից մեկը պատմությունն է: Դա, հարկավ, պայմանավորված է հենց ներկայի ու ապագայի խնդիրների լուծման համար անցյալից դասեր քաղելու անհրաժեշտությամբ: 

ՍԵՐՈ ԽԱՆԶԱԴՅԱՆ / Ինչպես հիշում եմ. Ակսել Բակունցի հետ

Այս բանը եղավ 1928 թվականին: Ամպամած օր էր: Սև քաշաթուխպ էր ծանր նստել մեր ձորում՝ մի թևը Դրնգանի ժայռե ատամներին, մյուսը՝ Բրուտների թաղամասում. որ սպառնալի կախվել է կիրճի վրա:

Դպրոցի բակում շարք ենք կանգնել, նայում ենք ամպերին: Թվում է, եթե կանգնես քերծերից մեկի վրա՝ գլուխդ կմտնի ամպի սառը մալանչների մեջ: Մեր ուսուցիչն ասում է.

-Խելոք կացեք, գնում ենք մեր համագյուղացի գրող Ակսել Բակունցին դիմավորելու:

Գնում ենք՝ շարք-շարք, հաճախ ցրվելով՝ բարկություն պատճառելով մեր խստաբարո ուսուցչին:

-Գրողը հի՞նչ ա,-հարցնում է ընկերս՝ Ջավահիրին Սուրենը՝ ինձ նման գեղջուկ պատանի:

-Գրողը Բակունց Ստեփան դայու տղան ա,-բացատրում է յոթերորդ դասարանցի մեծ եղբայրս՝ Սուրենը: - Էն որ մեր Վանդունց Բադու պատմությունն ա գրել: Գրողն էն ա: Մեծ մարդ ա:

ՍԵՐՈ ԽԱՆԶԱԴՅԱՆ / Բացվում են անհայտ էջերը. բաց նամակ Նաիրի Զարյանին

Ապրելով մայրաքաղաքում՝ Սերո Խանզադյանը միշտ իրազեկ է եղել ծննդավայր Գորիսում կատարվող իրադարձություններին: Հատկապես կապված էր Սյունիքի գրողների միավորման և նրա <<Սյունիք>> թերթի խմբագրության հետ, որը հիմնադրվել էր 1990թ. և դժվարին պայմաններում հրապարակվել գրեթե չորս տարի: Պարբերականում տպագրվել են Ս.Խանզադյանի մի շարք անտիպ գործեր, նրան նվիրված հոդվածներ: 

Թերթի 1993 թվականի թիվ 3(39)-ում տպագրվեց Ս.Խանզադյանի անտիպ նամակներից մեկը՝ <<Բաց նամակ ընկեր Նաիրի Զարյանին>> վերնագրով՝ <<Բացվում են անհայտ էջերը>> ընդհանուր խորագրի տակ: Նամակը Խանզադյանը գրել է 1967-ին, որը, սակայն, չի հրապարակվել:

ԲԱՑ ՆԱՄԱԿ ԸՆԿԵՐ ՆԱԻՐԻ ԶԱՐՅԱՆԻՆ 

Հարգելի ընկ.Նաիրի

Ձեր <<Մթնոլորտային մտորումներ>> հոդվածում(<<Սովետական գրականություն>>, թիվ 4, 1967թ.), որը գրողների համագումարում արտասանած ձեր ճառի նոր խմբագրությունն է, դուք վնասաբեր եղբայրության, միավորում, խումբ-խմբավորում եք հայտնագործում մեր սովետահայ գրականության մեջ, ապա տագնապով գոչում. <<Եղբայրությունը>> իր ամբողջության մեջ, իր գրական վարքագծով մեր գրականությանը վնաս է տալիս>>: Ապա շարունակում եք. <<Եղբայրության մթնոլորտը մեզ խանգարում է... Անհատի պաշտամունքը փոխարինում է անհատների պաշտամունքին>>: 

ՆՈՐ ԳԻՐՔ ՍԵՐՈ ԽԱՆԶԱԴՅԱՆԻ ՄԱՍԻՆ

Խանզադյանագիտությունն արձանագրում է նոր նվաճումներ. օրերս լույս է տեսել Վահան Աղաբաբյանի մենագրությունը՝ նվիրված Սերո Խանզադյանի փոքր արձակի քննությանը: 

Վ.Աղաբաբյանը ծնվել է 1982 թվականին Տավուշի մարզի Կողբ գյուղում: Սովորել է Կողբի Ջ.Կարախանյանի անվան թիվ 1 միջնակարգ դպրոցում: 2000-2002 թթ. ծառայել է ՀՀ ՊՆ զինված ուժերում: 2007 թվականին ավարտել է ԵՊՀ-ի Իջևանի մասնաճյուղը՝ <<Հայոց լեզու և գրականություն>> մասնագիտացմամբ: 2007-2009 թթ. սովորել է ԵՊՀ -ի մագիստրատուրայում՝ <<Հայ գրականության պատմություն>> մասնագիտությամբ: 2008 թվականից դասախոում է ԵՊՀ-ի Իջևանի մասնաճյուղում: 2014-ից համատեղության կարգով մասնաճյուղի Մասնագիտական կողմնորոշման և պրակտիկայի կազմակերպման բաժնի վարիչն է:

ԳՐՔԻ ՏՈՆԻ ԱՌԹԻՎ ԾՐԱԳՐԱՅԻՆ ԸՆԹԵՐՑՈՒՄՆԵՐԻ ԵՎ ԳՐԱԿԱՆ ՔՆՆԱՐԿՈՒՄՆԵՐԻ ԵՌԱՄՍՅԱԿ / Փետրվարի 19 - մայիսի 19

<<Ընթերցանությունն առողջ ապրելակերպ է>>

ԳՐԱՆԻՇ գրական ակումբ

2008 թվականից Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան օրը՝ փետրվարի 19-ը, նշվում է որպես գիրք նվիրելու օր: Խորախորհուրդ տոն, որ զարդարում է մեր օրացույցը և ստիպում վերաարժևորել գրքի նշանակությունը, խոնարհվել գրքի առաջ… 

Գրքի հանդեպ ակնածանքի ու պաշտամունքի հասնող վերաբերմունքը հայերի մեջ գալիս է դարերի խորքից: Հայի համար գիրքը եղել է իր պատմության սրբազան վկաներից մեկը, և հայ մարդն այն իր հետ երկրեերկիր է տարել` իբրև վկայություն իր բազմադարյա պատմության, պատմություն, որի ոգին միշտ անբաժան է հայից:

Հայաստանը աշխարհում հայտնի է իբրև հնագույն գրքերի ու մատյանների օրրան: Պատահական չէ, որ երբ արաբական առաջին արշավանքի ժամանակ զավթիչները մտել են Հայաստան, տեսնելով գրքեր, մատյաններ ու գրքի հանդեպ պաշտամունք, զարմացած հայտարարել են` «Մենք մտել ենք գրքերի երկիր»…

Վստահի՛ր գրքերին, նրանք ամենամտերիմներն են: Նրանք լռում են, երբ պետք է, և խոսում են, երբ պետք է՝ անհրաժեշտության դեպքում բացելով քո առջև աշխարհը…

Գիրքը միշտ եղել է և կմնա մարդու ամենալավ խորհրդատուն, ուղեկիցն ու սրտամոտ բարեկամը: Ինչքան էլ մարդկային միտքը հրաշքներ գործի, ոչ մի այլ միջոց չի կարող մարդու կյանքում անել այն, ինչ կարող է անել գիրքը: Գրքերը խոսուն վկաներն են մեր անցյալի, միաժամանակ կողմնորոշում են մեզ ներկայում և իրենց լույսով ապագան լուսավորում:

ՍԵՐՈ ԽԱՆԶԱԴՅԱՆ - 99. «Ուզում եմ փլատակների տակից արթնացնել մեր բերդաթաղի ոգին...»

<<... Սկիզբը՝ անցած ժամանակների ծննդոց ակունքում, վերջը…Վերջ չկա>>: Այս տողով է ավարտվում Սերո Խանզադյանի <<Հորս հետ և առանց հորս>> ինքնակենսագրապատումը, որ խորհրդանշական է հենց իր ստեղծագործական կենսընթացի համար: Օրերի, տարիների հետ առաջ է գնում Սերո Խանզադյանի փառքը, և ավելի է ընդգծվում նրա գրական ժառանգության պատմական նշանակությունը: Խանզադյանը հայ գեղարվեստական արձակագրության բարձր արժանապատվությունը ներկայացնող անուններից է և իր գրական նկարագրի ինքնատիպությամբ վավերական տեղ ունի հանրային գիտակցության մեջ:

Դեկտեմբերի 3-ին լրացավ Սերո Խանզադյանի ծննդյան 99-րդ տարեդարձը, ինչի առթիվ Սյունիքի մարզպետ Ս.Խաչատրյանի ու Գորիսի քաղաքապետ Վ.Ադունցի գլխավորությամբ գրողի կիսանդրու մոտ տեղի ունեցավ ծաղկեդրման և հարգանքի տուրքի արարողություն, իսկ դեկտեմբերի 5-ին Գորիսի քաղաքապետարանի և <<Միրհավ>> գրական ակումբի արդյունավոր համագործակցությամբ գրողի տուն-թանգարանում կազմակերպվեց միջոցառում, որին ներկա էին քաղաքապետ Վաչագան Ադունցը, փոխքաղաքապետ Գևորգ Բոլյանը, քաղաքի մտավորական ընտրանու ներկայացուցիչներ, կրթական, մշակութային, ստեղծագործական կառույցների ղեկավարներ, լրագրողներ:

ՍԵՐՈ ԽԱՆԶԱԴՅԱՆԻ ՀԱՆԴԻՊՈՒՄԸ ՇԱՀՈՒՄՅԱՆՑԻՆԵՐԻ ՀԵՏ. 1990 ԹՎԱԿԱՆ

ՎԱՀԱՆ ԱՂԱԲԱԲՅԱՆ / Լեռնաշխարհն ու նրա մարդիկ Սերո Խանզադյանի «Մատյան եղելությանց» վիպակում

Ս.Խանզադյանի հարուստ գրական ժառանգության մեջ ծանրակշիռ տեղ ունեն պատմվածքներն ու վիպակները: Հեղինակը ձգտում է պահպանել Սյունյաց լեռների մարդկանց բնատուր, տոհմիկ էպիկականությունը, բանաստեղծական գեղեցկությունն ու վեհությունը, որոնց գեղարվեստական առաջին դրսևորումներն ի հայտ եկան հենց պատմվածքներում և վիպակներում: Այս առումով խիստ ուշագրավ է <<Մատյան եղելությանց>> (1966) վիպակը, որը մեր գրականության մեջ <<քրոնիկոնի ժանրի>> բարձրագույն դրսևորումներից է: Վիպակը միանգամից լայն ընդունելություն գտավ:

<<Մատյան եղելությանց>> վիպակը լայն առումով չի տեղավորվում ժանրի դասական պատկերացումների մեջ: Կարելի է ասել, որ այն ո՛չ վիպակ է, ո՛չ վեպ, ո՛չ էլ վավերագրություն*, որովհետև այնտեղ ներկայացված է իսկապես ապրված մի իրողություն, որը հնարավորություն է տալիս պահպանել ժամանակի բարոյահոգեբանական մթնոլորտը, այն ներկայացնել այնպես, որ ընթերցողին թվում է, թե ինչքան էլ ժամանակ անցնի, այն երբեք չի հնանա:

Երգում է Սերո Խանզադյանը

Նշվեց Սերո Խանզադյանի ծննդյան 98-ամյակը

Դեկտեմբերի 3-ին լրացավ հայ մեծանուն արձակագիր Սերո Խանզադյանի ծննդյան 98-րդ տարելիցը: Հիշատակարժան օրվա առթիվ գրողի հայրենի առանձնատանը տեղի ունեցավ գրական հանդիսություն, որը կազմակերպել էր Ակսել Բակունցի տուն-թանգարանին կից գործող ՄԻՐՀԱՎ գրական խմբակը:

Խանզադյանի հայրենի տունն իր հյուրընկալ հարկի տակ էր մեկտեղել բազմաթիվ մտավորականների, գրողների, մշակութանվեր ու գրականասեր մարդկանց:

Ողջունելով հյուրերին՝ ՄԻՐՀԱՎ գրական խմբակի ղեկավար Թ.Մարությանը նշեց. <<Խորհրդանշական է, որ գրական այս հանդիպումն ու ցերեկույթը տեղի է ունենում հենց Խանզադյանի հայրենի հարկի տակ, որտեղ իսկապես թևածում է գրողի շունչը և հորդորում պահպանել-շենացնել այդ սրբատեղին, դարձնել նրա անվանն ու գործին արժանի մշակութային օջախ>>: Նա շեշտեց Խանզադյանի ստեղծագործության բարձր արժեքայնությունը, ստեղծագործություն, որ <<մի ամուր օղակ դարձավ ազգային ոգեկերտման ճանապարհին>>: